7 dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đang kiểm soát côn trùng và dịch hại chưa hiệu quả

Một chương trình kiểm soát dịch hại vẫn có thể tồn tại nhiều lỗ hổng dù nhà máy đã phun thuốc định kỳ, bố trí bẫy và có đơn vị PCO phụ trách. Dịch hại tái xuất hiện, dữ liệu giám sát biến động bất thường hay liên tục phải xử lý khẩn cấp đều là những tín hiệu cần được xem xét. Nhận biết sớm các dấu hiệu này giúp doanh nghiệp đánh giá lại chương trình Kiểm soát dịch hại tổng hợp (IPM) trước khi rủi ro ảnh hưởng đến sản phẩm, hoạt động sản xuất và các kỳ Audit.

1. Dịch hại liên tục xuất hiện trở lại tại cùng một khu vực

Một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất là ruồi, gián, chuột hoặc các loài dịch hại khác liên tục xuất hiện tại cùng một vị trí dù đã được xử lý nhiều lần. Tình trạng này thường cho thấy biện pháp đang áp dụng mới kiểm soát được những cá thể được phát hiện, trong khi đường xâm nhập, nơi trú ẩn hoặc nguồn dẫn dụ vẫn còn tồn tại.

Ví dụ, gián liên tục được phát hiện gần hệ thống thoát nước có thể liên quan đến điều kiện ẩm, cống rãnh hoặc khe hở kỹ thuật. Chuột xuất hiện nhiều lần tại loading dock có thể bắt nguồn từ cửa thường xuyên mở, khe hở chân cửa hoặc hoạt động xuất nhập hàng. Nếu chỉ đặt thêm bẫy tại vị trí phát hiện, nguy cơ tái phát vẫn còn.

Chương trình IPM cần đi sâu vào nguyên nhân của từng điểm phát sinh. Việc khảo sát hiện trường, kiểm tra hạ tầng, vệ sinh và dữ liệu từ các kỳ giám sát trước giúp doanh nghiệp xác định nguồn vấn đề và triển khai hành động khắc phục phù hợp.

2. Số lượng côn trùng trong bẫy có xu hướng tăng nhưng chưa có hành động điều chỉnh

Bẫy giám sát và đèn bẫy côn trùng không chỉ có nhiệm vụ bắt côn trùng. Giá trị quan trọng của các thiết bị này nằm ở dữ liệu được thu thập qua từng kỳ kiểm tra. Nếu số lượng côn trùng tăng liên tục nhưng chương trình vẫn duy trì phương án cũ, doanh nghiệp có thể đang bỏ qua một cảnh báo sớm.

Sự gia tăng tại một nhóm thiết bị có thể phản ánh nhiều thay đổi trong môi trường. Cửa ra vào có thể được mở thường xuyên hơn, khu vực bên ngoài xuất hiện nguồn thu hút mới, hệ thống chắn côn trùng giảm hiệu quả hoặc điều kiện vệ sinh đã thay đổi. Việc so sánh dữ liệu giữa các kỳ giúp doanh nghiệp khoanh vùng nguyên nhân thay vì chờ đến khi côn trùng xuất hiện rõ ràng trong khu vực sản xuất.

Đây cũng là vai trò của Trend Analysis – phân tích xu hướng trong chương trình IPM. Khi dữ liệu cho thấy xu hướng bất thường, doanh nghiệp cần điều tra nguyên nhân, đánh giá mức độ rủi ro và điều chỉnh tần suất kiểm tra hoặc biện pháp kiểm soát tương ứng.

3. Nhà máy thường xuyên phải xử lý côn trùng khẩn cấp

Xử lý khẩn cấp đôi khi vẫn cần thiết khi xuất hiện tình huống bất thường. Tuy nhiên, nếu các đợt phun thuốc, đặt thêm bẫy hoặc xử lý cục bộ diễn ra thường xuyên, đây có thể là dấu hiệu chương trình phòng ngừa chưa kiểm soát tốt các nguyên nhân phát sinh.

Một chương trình hiệu quả cần phát hiện nguy cơ từ trước khi dịch hại phát triển thành sự cố. Hệ thống giám sát phải cung cấp đủ thông tin để nhận diện những khu vực đang có xu hướng gia tăng, trong khi hoạt động khảo sát hạ tầng và vệ sinh giúp loại bỏ các điều kiện thuận lợi cho dịch hại.

Nếu phần lớn nguồn lực được dành cho xử lý sự cố, doanh nghiệp nên đánh giá lại toàn bộ chương trình. Các yếu tố như Pest Risk Map, vị trí thiết bị, tần suất kiểm tra, điều kiện ngoại vi và quy trình phối hợp giữa PCO với bộ phận QA/QC, sản xuất, kho và bảo trì đều cần được xem xét.

4. Phun thuốc thường xuyên nhưng dịch hại vẫn tái phát

Tần suất phun hóa chất cao không đồng nghĩa với hiệu quả kiểm soát tốt. Nếu côn trùng nhanh chóng xuất hiện trở lại sau xử lý, nguyên nhân có thể nằm ở nguồn phát sinh, đường xâm nhập, nơi trú ẩn hoặc điều kiện môi trường chưa được khắc phục.

Chẳng hạn, phun xử lý ruồi trong nhà máy sẽ khó duy trì hiệu quả nếu khu vực rác thải vẫn tạo nguồn thu hút hoặc cửa sản xuất thường xuyên mở. Tương tự, xử lý gián sẽ khó đạt kết quả lâu dài nếu hệ thống thoát nước và các vị trí ẩm chưa được quản lý phù hợp.

IPM ưu tiên phòng ngừa, ngăn chặn vật lý, vệ sinh và giám sát trước khi lựa chọn biện pháp hóa học. Khi doanh nghiệp phải liên tục tăng số lần phun thuốc để duy trì kết quả, chương trình cần được đánh giá lại để tìm nguyên nhân gốc và giảm sự phụ thuộc vào xử lý hóa chất.

5. Hệ thống bẫy và thiết bị giám sát được bố trí nhưng dữ liệu ít được sử dụng

Nhiều nhà máy có đầy đủ đèn bẫy côn trùng, trạm kiểm soát chuột và các loại bẫy giám sát nhưng chủ yếu sử dụng để đáp ứng yêu cầu về hình thức. Kỹ thuật viên kiểm tra, thay bẫy và ghi nhận số liệu định kỳ, trong khi dữ liệu thu được chưa được phân tích để hỗ trợ quyết định kiểm soát.

Một hệ thống giám sát hiệu quả cần trả lời được những câu hỏi quan trọng: khu vực nào có mật độ dịch hại cao nhất, loài nào đang gia tăng, thời điểm nào thường phát sinh nhiều và biện pháp đã triển khai có tạo ra thay đổi hay không. Khi dữ liệu không được khai thác, doanh nghiệp khó nhận biết những xu hướng đang hình thành.

Doanh nghiệp vì vậy cần xem thiết bị giám sát như một phần của hệ thống cảnh báo sớm. Dữ liệu từ các điểm giám sát cần được tổng hợp, so sánh và liên kết với điều kiện hiện trường để phục vụ đánh giá rủi ro cũng như điều chỉnh chương trình IPM.

6. Hồ sơ đầy đủ nhưng hiện trường vẫn tồn tại nhiều điểm nguy cơ

Hồ sơ là một phần quan trọng của chương trình kiểm soát dịch hại, đặc biệt đối với doanh nghiệp thường xuyên thực hiện Audit. Tuy nhiên, một bộ hồ sơ đầy đủ chưa thể phản ánh chương trình đang hoạt động hiệu quả nếu hiện trường vẫn tồn tại nhiều điều kiện thuận lợi cho dịch hại.

Các khe hở dưới chân cửa, cống không được bảo vệ, nước đọng, thực phẩm rơi vãi, khu vực rác thải chưa phù hợp hoặc cảnh quan sát nhà xưởng đều có thể tạo ra rủi ro. Nếu những vấn đề này xuất hiện qua nhiều kỳ kiểm tra nhưng chưa được khắc phục, doanh nghiệp cần xem xét lại cách phối hợp giữa đơn vị PCO và các bộ phận nội bộ.

Quản lý dịch hại cần gắn dữ liệu và hồ sơ với hành động tại hiện trường. Mỗi điểm nguy cơ được ghi nhận nên có người phụ trách, phương án khắc phục và thời gian theo dõi kết quả. Cách quản lý này giúp chương trình tạo ra cải thiện thực tế thay vì tập trung chủ yếu vào việc hoàn thiện tài liệu.

7. Chương trình kiểm soát không thay đổi dù nhà máy đã thay đổi

Nhà máy có thể mở rộng dây chuyền, xây thêm kho, thay đổi nhà cung cấp, tăng sản lượng hoặc điều chỉnh khu vực tập kết nguyên liệu trong quá trình vận hành. Những thay đổi này có khả năng tạo ra đường xâm nhập, nguồn dẫn dụ và khu vực rủi ro mới đối với dịch hại.

Nếu sơ đồ bẫy, tần suất kiểm tra và phương án kiểm soát vẫn giữ nguyên sau những thay đổi lớn, chương trình hiện tại có thể không còn phản ánh đúng mức độ rủi ro. Một khu vực mới xây dựng có thể chưa được đưa vào tuyến kiểm tra, trong khi loading dock tăng lưu lượng hàng hóa lại cần được giám sát chặt chẽ hơn trước.

Chương trình IPM vì vậy cần được rà soát và cập nhật theo hoạt động thực tế của nhà máy. Mỗi thay đổi đáng kể về mặt bằng, quy trình, nguyên liệu hoặc môi trường xung quanh đều là thời điểm phù hợp để đánh giá lại Pest Risk Map, hệ thống thiết bị và kế hoạch giám sát.

Doanh nghiệp nên làm gì khi xuất hiện những dấu hiệu trên?

Khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc rà soát dữ liệu và khảo sát lại hiện trường. Lịch sử phát hiện dịch hại, xu hướng tại từng thiết bị, các điểm tái phát, tình trạng hạ tầng và những hành động khắc phục trước đây cần được xem xét cùng nhau để xác định vấn đề nằm ở đâu.

Tiếp theo, chương trình cần được điều chỉnh theo kết quả đánh giá. Doanh nghiệp có thể cần thay đổi vị trí thiết bị giám sát, tăng tần suất kiểm tra tại khu vực rủi ro, xử lý các khe hở kỹ thuật, cải thiện vệ sinh hoặc điều chỉnh phương pháp kiểm soát. Những thay đổi sau đó cần tiếp tục được theo dõi bằng dữ liệu để xác nhận hiệu quả.

Đối với nhà máy áp dụng AIB, BRCGS, FSSC 22000, ISO 22000, HACCP, GMP hoặc các yêu cầu riêng của khách hàng, quá trình rà soát còn giúp doanh nghiệp duy trì bằng chứng về việc chương trình được đánh giá và cải tiến. Đây là yếu tố quan trọng để bộ phận QA/QC chủ động hơn trong quản lý rủi ro và chuẩn bị cho các kỳ Audit.

Khi kiểm soát dịch hại cần chuyển thành quản lý dịch hại

Hiệu quả của một chương trình không nên chỉ được nhìn qua số lần phun thuốc hoặc số lượng thiết bị đã lắp đặt. Khả năng phòng ngừa, phát hiện sớm, xác định nguyên nhân, theo dõi xu hướng và cải tiến theo dữ liệu mới phản ánh đầy đủ cách doanh nghiệp đang quản lý rủi ro dịch hại.

Với hơn 50 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm soát dịch hại, VFC PestMan triển khai chương trình Kiểm soát dịch hại tổng hợp (IPM) dựa trên khảo sát hiện trạng, đánh giá rủi ro, hệ thống giám sát và phân tích dữ liệu. Qua đó, doanh nghiệp có thể nhận diện các điểm còn hạn chế, điều chỉnh chương trình phù hợp với thực tế vận hành và giảm nguy cơ dịch hại ảnh hưởng đến sản xuất.

Dịch hại tái phát, số lượng côn trùng tăng qua nhiều kỳ, thường xuyên phải xử lý khẩn cấp, phụ thuộc nhiều vào hóa chất, dữ liệu giám sát chưa được khai thác, hiện trường còn điểm nguy cơ và chương trình không được cập nhật là 7 dấu hiệu doanh nghiệp cần lưu ý. Phát hiện sớm những vấn đề này giúp nhà máy có cơ sở đánh giá lại chương trình trước khi rủi ro trở nên nghiêm trọng.

Một chương trình IPM được quản lý bài bản cần liên tục theo dõi, đánh giá và cải tiến theo điều kiện thực tế. VFC PestMan đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng và rà soát chương trình quản lý dịch hại nhằm duy trì môi trường sản xuất an toàn, quản lý rủi ro chủ động và sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu Audit.